Naruszenie stosunków wodnych w świetle nowego Prawa wodnego

W dniu 1 stycznia 2018 r. wchodzi w życie nowa ustawa Prawo wodne, zmieniająca w pewnym zakresie sposób orzekania przez organ wykonawczy gminy (wójt/burmistrz/prezydent miasta) w sprawie tzw. sporów wodnych – nakazów wydawanych na gruncie art. 29 aktualnie obowiązującego Prawa wodnego.

Prześledźmy aktualnie obowiązujące oraz wchodzące w życie 1 stycznia 2018 r. uregulowania prawne.

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.)

Art. 29 [Zakaz szkodzenia]
1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1566)

Art. 234 [Obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody]
1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.
5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

Jeśli chodzi o pierwszą zmianę, przepis art. 234 ust.3 Pr. wod. wyraźnie wskazuje, iż postępowania będą wszczynane z urzędu lub na wniosek (do tej pory, na gruncie art. 29 Pr. wod. były to postępowania wszczynane wyłącznie na wniosek).

Ponadto nakaz z art. 234 ust. 3 Pr. wod. będzie wydawany obligatoryjnie (o ile oczywiście zostaną spełnione przesłanki jego wydania) – wystarczy porównać literalne brzmienie art. 234 ust. 3 „nakazuje” z brzmieniem art. 29 ust. 3 Pr. wod. „może nakazać”.

Co do art. 234 ust. 4 Pr.wod. jest to zapis o tyle mylący, iż nakaz nie zwalnia wyłącznie z konieczności uzyskania pozwoleń wodnoprawnych (dokonania zgłoszeń wodnoprawnych), ale i innych prawem wymaganych decyzji (decyzja o warunkach zabudowy, pozwolenie na budowę, zgłoszenie w trybie art. 29, 30 Prawa budowlanego i in.).

Zapis art. 234 ust. 5 Pr. wod. – w mojej ocenie – jest wyjątkowo niefortunny. Ta swoista „klauzula przedawnienia” pozwalająca nie wszczynać postępowania sprawi, że ust. 5 w art. 234 Pr. wod. będzie zapisem martwym albo – co gorsze – dodatkowo skomplikuje pracę organu orzekającego na podstawie art. 234 Pr. wod., jeśli weźmie się pod uwagę konfliktogenny charakter tych spraw oraz orzecznictwo sądowoadministracyjne stwierdzające, że przesłanki takie powinny być badane już po wszczęciu postępowania (a w razie potwierdzenia, służyć jako podstawa umorzenia postępowania).