Prawna ochrona drzew i krzewów w kontekście nowej ustawy Prawo wodne

Zgodnie z aktualnie obowiązującą ustawą z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.) na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią, w celu zapewnienia właściwych warunków przepływu wód powodziowych, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej może w drodze decyzji nakazać usunięcie drzew lub krzewów (art. 88 l ust. 7 pkt 2) – przy możliwości zasięgnięcia opinii państwowej służby hydrologiczno- meteorologicznej. W zakresie pasa technicznego organem właściwym jest dyrektor właściwego urzędu morskiego.
Aktualnie decyzje te są uzgadniane z właściwym regionalnym dyrektorem ochrony środowiska (art. 88l ust. 11 Pr.wod.), z wyjątkiem sytuacji, gdy usuwanie drzew lub krzewów jest prowadzone:
1) w ramach realizacji przedsięwzięć mogących oddziaływać na środowisko, dla których przeprowadzono ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, w trakcie której uzgodniono realizację przedsięwzięcia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska;
2) po uzyskaniu decyzji o warunkach prowadzenia działań, o której mowa w art. 118 ust. 8 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (art. 88l ust. 12 Pr.wod.)

W dniu 1 stycznia 2018 r. roku wchodzi w życie ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.), zgodnie z którą w celu zapewnienia właściwych warunków przepływu wód powodziowych właściwy organ Wód Polskich (zgodnie z art. 14 ust. 6 pkt 1 Pr.wod. będzie to dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich) może, w drodze decyzji, nakazać usunięcie drzew lub krzewów na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią (art. 175 ust. 1 Pr.wod., zgodnie z ust. 2 za szkody powstałe na skutek wydania tej decyzji, nie przysługuje odszkodowanie).
Zgodnie z aktualnie obowiązującą ustawą z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.) starosta może, w drodze decyzji, nakazać usunięcie drzew lub krzewów z wałów przeciwpowodziowych oraz terenów w odległości mniejszej niż 3 m od stopy wału po stronie odpowietrznej (art. 88n ust.7 Pr.wod.). Decyzja ta wymaga uzgodnienia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska (art. 88n ust. 8 Pr.wod.).
Od 1 stycznia 2018 r., w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.) kwestie te będą regulowane art. 176. ust. 9 Pr.wod., zgodnie z którym w celu zapewnienia właściwej szczelności lub stabilności wałów przeciwpowodziowych właściwy organ Wód Polskich (dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich – patrz art. 14 ust. 6 pkt 1 Pr.wod.), w drodze decyzji, może nakazać usunięcie drzew lub krzewów z wałów przeciwpowodziowych oraz z terenów, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (czyli w odległości mniejszej niż 3 m od stopy wału). Za szkody powstałe na skutek wydania decyzji, o której mowa w ust. 9, nie przysługuje odszkodowanie (art. 176 ust. 10 Pr.wod.).
W obu sytuacjach szczególny niepokój budzi rezygnacja z konieczności uzgadniania ww. nakazów z właściwym regionalnym dyrektorem ochrony środowiska.
Kolejną kwestią „styku” prawa wodnego z prawną ochroną drzew i krzewów są przepisy dotyczące obowiązków właścicieli wód. Zgodnie z aktualnie obowiązującym prawem wodnym utrzymywanie publicznych śródlądowych wód powierzchniowych oraz morskich wód wewnętrznych polega także na zachowaniu stanu dna lub brzegów oraz na remoncie lub konserwacji istniejących budowli regulacyjnych (art. 22 ust. 1 Pr.wod.) natomiast pkt 3 w ust. 1b ww. przepisu wprost wymienia usuwanie drzew i krzewów porastających dno oraz brzegi śródlądowych wód powierzchniowych. W nowym prawie wodnym regulacja będzie identyczna (art. 227 ust. 3 pkt 3).
Mogłoby się wydawać, że swoiste zabezpieczenie stanu zadrzewień czy ogólnie przyrody zawierać będą uregulowania art. 118 i nast. ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2016 r. poz. 2134 ze zm.).
Do tej pory wymagało zgłoszenia regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska prowadzenie na obszarach form ochrony przyrody (o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-5 i 7-9, w obrębach ochronnych wyznaczonych na podstawie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym, a także w obrębie cieków naturalnych) następujących działań:

1) wymienionych w art. 22 ust. 1b ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne;
2) melioracji wodnych;
3) wydobywania z wód kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, w ramach szczególnego korzystania z wód;
4) innych niż wymienione w pkt 1-3 działań obejmujących roboty ziemne mogące zmienić warunki wodne lub wodno-glebowe.

Zgodnie z art. 118 b uop ww. przepis nie był stosowany w przypadku:
– usuwania drzew i krzewów na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią zgodnie z decyzją wydaną na podstawie art. 88l ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (pkt 3);
– działań, o których mowa w art. 22 ust. 1b ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, obejmujących usuwanie drzew, których obwód pnia nie przekracza wielkości, o której mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3, i krzewów, których wiek nie przekracza 10 lat, porastających dno oraz brzegi śródlądowych wód powierzchniowych (pkt 4 c).

Zapis ten był racjonalny – po pierwsze w art. 88l ust. 7 pkt 2 Pr.wod. jest obligatoryjne uzgadnianie z RDOS, bo drugie określony w art. 83f ust. 1 pkt 3 uop „próg bagatelności” zwalniający drzewa zgodnie z wielkością obwodów jest aktualnie stosunkowo rozsądny (pominę milczeniem próg wprowadzony w tzw. Lex Szyszko obowiązujący między 1.01.2017 r. a 16.06.2017 r.).

W nowelizacji ustawy o ochronie przyrody od 1 stycznia 2018 r. (gdy uop jest zmieniana nowym Prawem wodnym) skreślony zostanie pkt 3 w art. 118b, co jest działaniem uwzględniającym zmiany Prawa wodnego, gdzie dyrektor regionalnego zarządu Wód Polskich nie będzie uzgadniał projektu decyzji z RDOS, tym samym kwestie dotyczące ochrony tych zadrzewień będą regulowane na gruncie art. 118 uop. Co do pkt 4 c zostanie on tylko przeredagowany odnośnie przywołania nowej ustawy.

Pozostaje otwartą kwestia wydawania nakazów takich, gdy art.118 uop nie będzie miał zastosowania (zwłaszcza w zakresie prawnej ochrony siedlisk, co do których stwierdzania pracownicy Wód Polskich mogą nie mieć wiedzy) oraz szczególnego ważenia interesu społecznego (prawo wodne wyraźnie stwierdza, iż nakazy mogą być wydane, a więc każdorazowo trzeba przesądzić konieczność usunięcia danej zieleni).
Kolejną kwestią jest brzmienie art. 83 f ust. 1 pkt. 10 uop, który zwalnia z obowiązku uzyskiwania zezwolenia wycinkę drzew lub krzewów usuwanych na podstawie decyzji właściwego organu ze względu na potrzeby związane z utrzymaniem urządzeń melioracji wodnych szczegółowych (aktualnie jest to decyzja starosty wydawana na gruncie art. 77 ust.2 Pr.wod.).
Po 1 stycznia 2018 r. przepis może stać się problematyczny, gdyż w nowym Prawie wodnym nie będzie już podziału na melioracje podstawowe i szczegółowe, wypadałoby wtedy przyjąć wykładnię celowościową i przyjmować jako zwolnienie z art. 83 f ust.1 pkt 10 uop każdy przypadek wydania decyzji na gruncie art. 206 nowego Pr.wod.